50 jaar Athenaeum Boekhandel Opmerkelijk

Geschreven door Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.     September 15, 2016    
1909   0   0   0   0   0

Dossiers

Tussen kroeg en academie

Athenaeum met lieverdjeAthenaeum op het Spui is meer dan een boekhandel. Het is ook een ontmoetingsplek van literatuurliefhebbers, studiosi en nieuwsverslinders.  Dat dankt de winkel niet alleen aan de idealen van haar oprichters maar ook aan haar strategische locatie.

 

Op de avond van 15 september 1966 ging de winkel open. Ze was opgezet door de classicus, bibliofiel en literatuurkenner Johan Polak (1928-1992), die in 1962 al met Rob van Gennep (1937-1994) uitgeverij Polak & Van Gennep had opgericht. Nadat Polak en Van Gennep in 1968 in vriendschap uiteen gingen (Van Gennep begon een eigen, links-politieke uitgeverij die zijn naam droeg) ging de firma, onder Polaks leiding, Athenaeum Polak & Van Gennep heten. 

Zowel uitgeverij als boekhandel  hadden in de eerste baat bij de welstand van Polak, wiens moeder eigenaar was geweest van bekende essencefabriek Polak & Schwarz (Zaandam/Hilversum) . Maar in 1976 deed Polak de winkel over aan een besloten vennootschap, onder leiding van Guus Schut, waarvan het personeel in vaste dienst via een stichting mede-aandeelhouder werd. In zo is het nog steeds.  Die medezeggenschap is één aspect van het idealistische tintje dat Athenaeum nog steeds enigszins kenmerkt.  Al was Johan Polak, een estheet bij uitstek, anders dan Van Gennep allesbehalve dol op politiek rumoer. (Wel zette hij zich moedig in voor homo-emancipatie. “Maar voor hem was van begin af aan het leveren van een zeer breed assortiment van goede boelen veel belangrijker dan het maken van winst, zegt Maarten Asscher, directeur sinds 2004. Hij heeft Polak nog goed gekend; tegen het eind van zijn rechtenstudie solliciteerde hij bij diens uitgeverij en tot Polaks dood bleven zij bevriend.  “Ja, Johans geest leeft hier nog steeds voort,” zegt Asscher, met een knik naar diens portret in de vensterbank.  
Zeker in de eerste  jaren had de boekhandel een behoorlijk links imago, eenvoudigweg omdat het een van de weinige plekken in de stad was waar je ‘alternatieve’ boeken en tijdschriften kon kopen. Voorpost op dat vlak werd het in 1969 geopende Athenaeum Nieuwscentrum, links van de boekwinkel. Daar waren in de bakken buiten de brochures van tal van socialistische. communistische, anarchistische en feministische groeperingen te vinden, maar ook Amerikaanse underground-strips en popbladen. En binnen vergaderde in 1970 regelmatig de ‘Kabouterbeweging’ van Roel van Duijn.  In de boekwinkel was de sfeer aanzienlijk bezadigder. “Eigenlijk is daar sinds 1966 heel weinig veranderd. Wel hebben we sindsdien aanzienlijk meer ruimte gekregen.”
De wilde haren van rond 1970 zijn er nu wel ruimschoots af. “Al vinden we nog steeds wel dat de wereld verbeterd moet worden,” grijnst Asscher. “We doen in ieder geval niet aan partijpolitiek. Hier vind je zowel de boeken van Femke Halsema van GroenLinks als die van Marten Bosma. En we hebben ook Pim Fortuijn eens laten signeren. Dat bleef overigens wel bij die ene keer, want er kwam niemand opdagen. Ja, dat hebben we wel anders meegemaakt. Bij signeersessies van Donna Tartt en Jan Wolkers stonden er lange rijen op het Spui.”
Athenaeum hecht er nog steeds aan een zeer breed assortiment van boeken aan te bieden, dus bijvoorbeeld ook de literaire juweeltjes die het niet in zich hebben om kaskrakers te worden. “Bij ons zie je geen grote stapels van een-en-dezelfde bestseller. We hebben vooral ééntjes – boeken die we maar in één exemplaar op voorraad  hebben.” Bijna een derde van alle boeken wordt tegenwoordig overigens verkocht via Athenaeums webwinkel.
In welk opzicht verschilt Athenaeum nog meer van de meeste andere boekwinkel?
“Ik denk dat wij internationaler zijn.  Zo’n 40% van onze titels is buitenlands: Engels, Frans, Duits, Italiaans, Spaans, Latijn en Grieks. Bovendien:  we zijn niet alleen een lietraire, maar ook een academische boekhandel. We leveren ook veel studieboeken voor de Universiteit van Amsterdam en de Hogeschool van Amsterdam en we hebben kortingsafspraken met een aantal studieverenigingen. Omdat veel studies daar nu geconcentreerd zijn hebben we sinds 2015 ook een grote winkel op de hoek van de Roetersstraat en de Sarphatistraat. (Sinds drie jaar hebben we overigens ook een winkel in het vernieuwde Rijksmuseum, gespecialiseerd in kunst en geschiedenis. Niet ons eerste filiaal, want sinds 1988 hebben we er al een in Haarlem.)
En een derde onderscheidend punt: wij ontplooien veel activiteiten rondom de winkel.  Nog steeds soms in de winkel zelf, maar tegenwoordig vooral hiertegenover, in Academisch-cultureel centrum Spui25: dat zaaltje met 100 stoelen tussen het Maagdenhuis en de Oude Lutherse Kerk. Dat runnen we samen met de UvA,  de HvA, de KNAW, het NIOD, De Bezige Bij en De Groene Amsterdammer. Daar zijn voortdurend boekpresentaties, lezingen, debatten en prijsuitreikingen. Gratis toegankelijk!”
Daarmee is het culturele en sociale leven op het Spui nog bruisender geworden dan het al was. “Ja, de nabijheid van de universiteit heeft onmiskenbaar bij gedragen aan ons succes. Maar ook de kroegen, met veel schrijvend volk: De Zwart, Hoppe, Luxembourg. De vrijdagse Boekenmarkt. Het American Bookcenter, hier aan de overkant van de Nieuwezijds.  Het Amsterdam Museum. En natuurlijk Het Lieverdje, nog steeds een symbool van roerig Amsterdam. Omgekeerd hebben wij natuurlijk ook veel bijgedragen aan de glorie van het Spui!”

[Kader:]
Athenaeum viert het gouden feest met de uitgave van het door Joris van Casteren geschreven jubileumboekje Is u bekend met het alfabet?  Dat was de vileine standaardgrap van verkoper Jacques Asselman (werkte hier 30 jaar, overleden in 2000), als een klant vroeg waar hij een bepaald literair boek moest zoeken. Op dvd verschijnt de door Hans Hylkema gemaakte documentaire Een tuin in de wildernis.

Powered by JReviews