Hier gebeurde het... Vijzelstraat, 23 maart 1955 Opmerkelijk

Geschreven door Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.     December 14, 2010    
5755   0   0   0   0   0

Vijzelstraatflat stort in 102008_HierOp 23 maart 1955 stortte een groot flatgebouw in de Vijzelstraat ten dele in. Het stond bekend als de Vijzelstraatflat en domineerde de westelijke straatwand tussen Keizers- en Prinsengracht. Later verrees hier het moderne bankgebouw van ABN-Amro. Er vielen drie gewonden. De klap galmde nog lang na – en ook de vervangende nieuwbouw zou weer tot beroering leiden.


Het gebeurde op die woensdagmiddag 23 maart 1955 om 15.22 uur, op de plek van de onderdoorgang naar de Kerkstraat. Werklieden waren bezig met herstelwerkzaamheden aan een pilaar van de arcade, waaronder winkels waren gevestigd. Plotseling klonk er een daverende klap. Stenen kletterden naar beneden. Een van de arbeiders werd zwaargewond afgevoerd. De andere twee slachtoffers vielen in een van de woningen boven de onderdoorgang, die helemaal scheef zakten. Het ging om een bewoonster en een bezoeker.
Eigenlijk was het een wonder dat er buiten zo weinig mensen werden getroffen door het vallende puin, want het was behoorlijk druk in de Vijzelstraat. Brandweer en politie waren snel ter plaatse. De gewonden werden geholpen en de straat werd afgezet voor alle verkeer. De niet-gewonde bewoners en de winkeliers op de begane grond werden zo goed mogelijk opgevangen. Een aantal van hen moest ergens anders onder dak worden gebracht.

Ernstige bouwfouten
De redacties van de Amsterdamse kranten zetelden op de Nieuwezijds Voorburgwal, dicht bij de plek des onheils. De fotografen waren er als de kippen bij. Het nieuws werd meteen bekend in de stad en de schrik was groot. De ravage was indrukwekkend en vooral de doorgezakte verdiepingen zagen er vervaarlijk uit. Pas na een paar dagen puinruimen kon de straat weer worden vrijgegeven voor het verkeer. Daarna begonnen de herstelwerkzaamheden, die de rest van het jaar in beslag zouden nemen. In januari 1956 léék de schade hersteld, maar dat viel tegen.
Op 6 juli 1961 vielen opnieuw stukken gevel van de Vijzelstraatflat naar beneden. Ook nu was de pers er meteen bij en het nieuws werd breed uitgemeten. Onderzoek naar de eerste instorting had inmiddels uitgewezen dat er sprake was van ernstige constructiefouten tijdens de bouw. Dat was meer dan dertig jaar geleden en een echte schuldige had men niet kunnen aanwijzen. Eigenaar-verhuurder NV Amstelstein zag de toekomst somber in.
Toen het in de zomer van 1961 opnieuw misging, werden provisorische maatregelen getroffen om het acute gevaar voor bewoners en voorbijgangers te bezweren. Uiteindelijk werd besloten tot sloop. “De basis zat even diep als de onderkant van een tegel,” vertelde Th.L. Post van het gelijknamige slopersbedrijf op 28 november 1963 aan Het Parool, toen de laatste pilaar van de arcade naar beneden was gehaald. De bange vermoedens over de gebrekkige constructie werden volledig bevestigd en iedereen was opgelucht dat alles voorbij was. “Als het gebouw gesloopt is, laat ik mijn bad met champagne vollopen en dan drink ik het met een rietje leeg,” had J.P. Senf al een jaar eerder aan Het Vrije Volk toevertrouwd. Hij was als uitvoerend directeur van NV Amstelstein jarenlang verantwoordelijk geweest voor de netelige exploitatie van het flatgebouw.

Een zekere reputatie
De Vijzelstraatflat werd onder een ongelukkig gesternte opgeleverd, in het crisisjaar 1929. Naast het gebouw van de Nederlandsche Handel Maatschappij (tegenwoordig Stadsarchief) zou het complex gezicht gaan geven aan de verbrede Vijzelstraat, zoals die na de sloop van de oude westwand vorm moest krijgen. In de periode 1917-1926 was de straat verbreed om ruim baan te geven aan het toenemende verkeer.
Grote namen uit de Amsterdamse architectuurgeschiedenis waren bij de plannen voor het flatgebouw betrokken, onder wie Berlage en De Bazel. “Deze winkelgalerij van grootse allure behoort tot de vele goede werken waarmede de Amsterdamse School Amsterdam heeft verrijkt,” zouden de samenstellers van het boek Amsterdamse bouwkunst en stadsschoon in 1938 optekenen. De indrukwekkende gevel van het gebouw stond op naam van architect J.M. van der Meij, die ook tekende voor het Scheepvaarthuis aan de Prins Hendrikkade, het oudste gebouw in de stijl van de Amsterdamse School.
Maar wat bedoeld was als een 150 meter lang en vijf verdiepingen hoog pronkstuk van de Amsterdamse architectuur, mondde uit in een nachtmerrie. Na de instorting wees onderzoek uit dat er tijdens de bouw onverantwoord was gehandeld. De fundering en kelders waren uitstekend, maar naarmate men hoger was gekomen, was meer en meer gekozen voor snelle oplossingen en twijfelachtige bouwmaterialen. Bij de sloop bleek zelfs dat de aannemer een ijzeren stutbalk in de overbouwing van de Kerkstraat had weggelaten.
Al sinds de oplevering kampten de exploitanten trouwens ook met andere problemen. Huurders waren er in de crisisjaren niet te vinden. Op den duur werd het grootste deel van de flat uitbesteed aan kamerverhuurbedrijven. In de eerste periode na de bevrijding in mei 1945 kreeg het gebouw een zekere reputatie als plaats waar dames de bevrijders tegen betaling ontvingen.

Ban de Bank
Na de sloop volgde de strijd. De Algemene Bank Nederland had belangstelling voor de plek en wilde hier een groot kantoorgebouw neerzetten. Het gemeentebestuur voelde daar ook wel voor. Prompt kwam een protestbeweging op gang die nog veel voor de stad zou betekenen. Het gat aan de Vijzelstraat werd de meest omstreden bouwput van Amsterdam in de jaren zestig. Ouderwetse heemschutters verenigden zich met progressieve architecten en jonge provo’s in de actie ‘Ban de Bank’. Ze verzetten zich met hand en tand tegen de bouw van de ‘klont’ die de ABN voor de Vijzelstraat in petto had.
Die strijd werd verloren. In 1966 gaf de gemeenteraad toestemming voor de bouw van de kantoorkolos van architect Marius Duintjer, die er nog steeds staat. Wel werd het gebouw minder hoog dan eerst de bedoeling was. In 1973 betrok de ABN het pand. Het geldt als een van de lelijkste gebouwen van de stad en met de Vijzelstraat is het niet echt meer goedgekomen. Na het recente vertrek van de bank leek het even te zullen worden afgebroken, maar inmiddels is duidelijk dat het een stevige facelift zal ondergaan waardoor de kille gevel een veel transparanter uiterlijk zal krijgen.
De actievoerders verloren destijds de slag tegen de bouw van dit misplaatste bankgebouw. Maar met hun actie was het verzet tegen grootschaligheid en cityvorming in de Amsterdamse binnenstad wél geboren en het zou niet meer verstommen.

Tekst: Marius van Melle en Niels Wisman
Oktober 2008

Powered by JReviews