nieuws

ONBETROUWBARE BEDELAARS

In het juni-nummer van Ons Amsterdam schrijft Alice Taatgen dat in de kelders van het Paleis op de Dam - vroeger het 'huis van bewaring' van het Stadhuis - spullen zijn gevonden van bedelaars die er gevangen zaten in afwachting van hun verhoor. De spullen zijn te zien in de tentoonstelling Uitgelicht. Verhalen uit het Stadspaleis, vanaf 15 juni in het Koninklijk Paleis Amsterdam.

 
In die kerkers zat in 1741 ene Jan Baptist Fontange uit Genua. Hij was de huizen langsgegaan met een ketting om zijn nek en een handschoen aan zijn hand, die hij "lam hield". Hij poseerde als een "slaaf van de Turken" en beweerde te collecteren voor zijn broer, die in Turkije gevangen zat. Beweerde - want er klopte niet veel van zijn verhaal.

 

De zaak van Fontange lijkt opmerkelijk veel op de klucht De Schalken List ontdekt, mogelijk van Michel Willemsz, gepubliceerd rond 1708. 

 

De klucht speelt zich af in een Logement der Bedelaars in Amsterdam, een broeinest van bedrog. De arme Tijs doet of hij blind is. Peer de Waal loopt op krukken, maar kan als er een deuntje wordt gespeeld heel goed dansen, net als Platte Joost, als die zijn valse houten been heeft afgedaan. De 'beurzenkaper' Joris Franse bedelt als een 'gekwetst Soldaat', die beweert dat hij bij het beleg van Rijssel ‘ijslijk is geschooten'. Ze verdienen er flink mee, want de goede burgers zijn al snel tot tranen geroerd over zoveel ongeluk. 

 

In de klucht poseert ene ‘Klaas vol Bedrog’ net als Fontagne als een voormalig Turkenslaaf. Hij doet alsof zijn tong is uitgesneden en toont “a, a, a, a, a” stamelend zijn bedelbrief aan een dommig slachtoffer, Krelis. Joris Franse doet voor hem het woord.

 

Klaas vol Bedrog: “A, a, a, a, a, a.”

Joris Franse: “Ach? Hebt tog medelyen/ Met die zijn dierb’re Tong moest laate in Turkyen.”

Klaas vol Bedrog: “A, a, a.”

Krelis: “Wat deert de Vent?” (…)

Joris Franse: “Zijn Tong is uyt gesneen./ Hy zal ’t u laate kyken,/ Indien je bent benieuwt.”

Krelis: “Je doet me schier beswyken;/ hoe lang heeft d’arme Man der Turken Slaaf geweest?”

Joris Franse: “Alles zult gy verstaan, zoo gy dees Brief door leest.”

[Krelis leest de collectebrief en barst in tranen uit.]

Krelis: “Beklaagenswaarde Man, heb jy al die tormenten/ Verduldig uitgestaan?”

Klaas vol Bedrog: “A, a, a.”

Krelis: “Zeld’rementen!/ Kon ik dien hamersen Turk, die Moordenaar die Schavuit,/ Ik boorden hem dit Staal, zoo vliegens door zijn huit./ Neemt aan, gij kunt daar voor iets koope om te eten.”

 

De bedelaarsbende wordt uiteindelijk door de Schout opgerold en gearresteerd; ze worden gegeseld en te pronk gezet. Voortaan krijgen bedelaars die echt‘gebreklijk’ zijn een “teeken op hun Borst met Letters”, dat duidelijk maakt dat ze vrij zijn “een Aalemoes te vraagen”.

Fontange werd voor eeuwig uit de stad verbannen. 

 

WIE IS DIT?

Onbekende_Gevelsteen_kopie.jpg    Onbekende_Gevelsteen2.jpg

 De Vereniging Vrienden van Amsterdamse Gevelstenen kreeg zes jaar geleden deze steen van Monumentenzorg. Niemand wist meer waar de steen vandaan kwam, en wie de heer is, die erop geportretteerd staat. Haardracht en kleding wijzen op de eerste helft van de 19de eeuw.

Wat de ordetekens zijn die hij draagt, ook dat is onbekend – de Kanselarij voor ordetekens had er geen antwoord op.

 

Weet u wie dit is, of waar de steen eerder geplaatst was?

 

Wij horen het graag; ook Onno Boers (Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.) is erg benieuwd.

 

PUBLIEKE WERKEN - MUSEUM HET SCHIP

 

Verdeelkast_GE_Amsterdam_Zeilstraat_20090503.jpg   Aschool9.jpg

 

De Amsterdamse School was eigenlijk helemaal geen ‘school’. Er was geen pamflet, geen doctrine, geen ledenadministratie, geen tijdschrift, er was niet eens een gemeenschappelijk café. Het enige wat bijna alle architecten die onder die paraplu worden geschaard gemeen hebben is dat zij opdrachten hebben uitgevoerd voor Publieke Werken en de Afdeling Gebouwen van de gemeente Amsterdam. De omvang van die werken – scholen, badhuizen, lantaarnpalen, brievenbussen, elektriciteitshuisjes – en vooral de ongelooflijke rijkdom in de detaillering van de uitvoering zijn verbluffend.

 

Ons Amsterdam wees in het mei-nummer al op het prachtboek Publieke Werken. Hoeksteen van de Amsterdamse School 1915-1935van Pim van Schaik; een gelijknamige tentoonstelling in museum Het Schip toont tot 1 september de mooiste architectuur en het fraaiste straatmeubilair met foto’s, tekeningen en originele kunstwerken, zoals een echte Amsterdamse krul, een brandmelder en gemeentegirobussen.

 

In het kader van deze expositie organiseert het museum op donderdag 14 juni, 19.00 uur een lezing door Cyrus Clark, geboren in Chicago, en een debat onder leiding van Joop Gerrits over het moderne straatmeubilair in Amsterdam.

Toegangsprijs: 15 euro (Museumkaart: 2,50 euro), evt. maaltijd: 10 euro. 

 

Reserveren via het reserveringssysteemvan Het Schip.