Aangeboden: huizen, tegels en reclameruimte Opmerkelijk

Geschreven door Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.     December 06, 2013    
1663   0   0   0   0   0

Zou een warrige hoop letters erkend moeten kunnen worden als monument? Ziehier de ideale kandidaat. de verlepte muurreclame boven Giulia’s Ristorante zal de meesten ontgaan die geregeld langs de Hobbemakade, hoek Cornelis Anthoniszstraat komen. Wie wel kijkt, raakt geboeid. Met geduldig turen vallen er zeker drie reclameoproepen te onderscheiden. Ooit volgden die elkaar op, maar inmiddels zijn ze dóór elkaar zichtbaar – voor zolang het duurt.
“Muurvlakte te huur” staat er, nog duidelijk leesbaar. Die oproep deden vader en zoon Engelsman, makelaars in de “2e Jan v/d Heijdenstraat 63” aldus het afbladderende adres. De firma zetelde daar van ongeveer 1930 tot 1932. Het was ook in 1930 dat leden van de familie Engelsman enkele panden kochten op de Hobbemakade en in de Cornelis Anthoniszstraat. Kleinzoon Engelsman vertelde Het Parool in 1986, niet lang na het neerleggen van zijn makelaarspraktijk, waarom zo’n muur na de oorlog steeds minder aantrekkelijk werd als reclamemedium: “Vroeger liepen de mensen er langzaam voorbij. Tegenwoordig rijden ze allemaal in auto’s.” De andere teksten gaan half schuil onder die van Engelsman, en zijn dus ouder. Kortom, een gegadigde voor deze muur lijkt na 1930-1932 niet meer gevonden. Het is maar de vraag of dat ligt aan de voortschrijdende motorisering. Want wat laten die eerdere teksten zien? Deels blijft dat gissen. Woorden lopen door elkaar. En ze verslechteren in verschillend tempo. Op vijftien jaar oude foto’s komen adres en telefoonnummers van Engelsman nog goed uit, terwijl nu het oudere adres van “J. Benavente” in “tegelplaten” weer opduikt: “Albert Cuijpstr.” met een grote “71”. Daar weer onder zit een uitgebreidere tekst, ongeveer aldus: “Huizen & bovenhuizen van de perceelen Corn: Anton.str: 46a tot en met 74…67 tot 81 Hobbemakade 150… tot 147 zijn te bevragen in’t café 150…” Toch konden we ook deze teksten goed dateren. Tot 1921 droeg dit pand nog niet nummer 63, maar 149. Nummer 150 lag dus niet honderden meters verderop, maar was het tegenoverliggende hoekpand (nu dus Hobbemakade 64/Cornelis Anthoniszstraat 74).

Adverteerder bij bouw betrokken?
Feitelijk is het woord café allang vervaagd, en de huisnummers ten dele. Maar je léést het erin zodra je weet dat Hobbemakade 150 een ‘tapperij’ was en dat precies de panden worden opgesomd van één eigenaar. Ze werden rond 1900 gebouwd op geannexeerd grondgebied van Nieuwer-Amstel door de ‘eigenbouwende’ timmerman Johannes Hendricus Gottmer, deels samen met collega Herman Gerhard Müller. Müller, eigenaar van enkele aangrenzende percelen, noemde zichzelf later “Timmerman en Bouwkundige” en later “Bouwkundige en Makelaar”.
1900: de tijd van de revolutiebouw. Dit betekende niet per se snel en slecht bouwen en snel verkopen – Gottmer hield zeventien percelen tot 1930 in eigendom. Een voor een voltooide de timmerman de panden. Zelf verhuisde hij tussen 1899 en 1913 liefst veertien keer binnen zijn twee blokken. Voor een bouwer was het een goedkope oplossing om net afgebouwde of alweer leeggekomen woningen (er wérd wat verhuisd) zelf te betrekken, al was het soms maar voor een paar maanden. Gottmers eerste pand werd betrokken vanaf eind 1898, het laatste vanaf midden 1901. De bouw van Hobbemakade 63 startte in 1900 (zie het jaartal op de gevel). Conclusie: de oudste tekst moet zijn aangebracht direct in de tweede helft van 1900.
Onder de bewoners die geregeld tussen de woningen verhuisden, komen wij ook andere Gottmers tegen, en… J. Baruch Benavente. In 1907-1908 woonde Joseph Benavente (Baruch verdween officieel uit zijn achternaam) bijvoorbeeld op Cornelis Anthoniszstraat 81 eenhoog – een muurdikte verwijderd van zijn eigen reclame! Zijn bedrijfsruimte in de Albert Cuijpstraat (betrokken midden 1902) handhaafde Benavente tot rond 1908. Hiermee is ook zijn reclame gedateerd: die zal over Gottmers aankondiging zijn geschilderd toen alle woningen eenmaal verhuurd waren, wat tegen midden 1902 het geval was. Wellicht was Benavente met zijn tegelplaten zelf betrokken bij de bouw van deze panden.
Muurvlakte te huur… Het autoverkeer sinds 1945 valt nauwelijks iets te verwijten; de enige adverteerders hier waren – lang vóór de oorlog – bouwers, bewoners en eigenaren. De Engelsman-percelen lagen overigens aan de overkant. De eigenaar van het hoekpand met de reclamemuur was sinds 1930 “koopman” Lion Kinsbergen. Niet dat dit veel verschil maakte toen in 1943-1944 de panden van zowel Engelsman als Kinsbergen ten prooi vielen aan de roof van joodse bezittingen.

Martin Harlaar, Richard Hengeveld, Jan Pieter Koster & Anne Roos
Februari 2000



Powered by JReviews