“Amsterdam verslindt per winter 300.000 ton steenkolen, een 70 meter lange en brede stapel, zoo hoog als de Westertoren”, berekende De Spiegel in 1938.
In de 19de en 20ste eeuw waren steenkolen een belangrijke brandstof. Tussen 1920 en 1960 verwarmde het overgrote deel van de bevolking zich door middel van kolen. Als eitjes of briketten in haard, kachel en verwarmingsketel of in de vorm van kolengas of elektriciteit. Hoe kouder de winter, hoe beter het de brandstoffenhandel verging.
De mannen die de brandstofvoorziening verzorgden, heetten de ‘kolenlui’ of ‘kolenmannen’. Verzamelbegrippen voor verschillende beroepen: van kolensjouwer tot zelfstandige kolenhandelaar in het klein of groot.
De kolen kwamen uit de vier Nederlandse kolenmijnen en verder uit Engeland en Wales. De kolen gingen van de mijnen naar de groothandelaren, eventueel via importeurs. Bij de groothandel werden de kolen gesorteerd en op dekschuiten geladen voor distributie naar de detailhandelaren. “Het gezicht van de werklui hier is bestoven met een dikke laag zwart goud en de pareltjes zweet breken met moeite door deze laag heen.”
In Amsterdam werden die kolenschuiten ook als opslagplaats gebruikt. Op de boten werden de kolen gesorteerd en in zakken gedaan. Kolen bestelde je bij de kolenboer. Het waren “pezige kerels” die de zakken bij de klanten naar binnen sjouwden, zag De Spiegel, en in het kolenhok (als er een was) in tuin of berging deponeerden.
De meeste mensen kwamen er bij de eerste kou achter dat het kolenhok leeg was en bestelden dan in één keer de hele wintervoorraad. Ineens hadden de kolenboeren dan enorm veel werk. Velen konden niet meteen voor de grote bestellingen betalen of hadden er geen bergruimte voor op hun etage of kamer. Daarom leverde de kolenboer op krediet of kwamen mensen zelf kleine hoeveelheden kolen afhalen.
Uiteindelijk kon de kolenhandel de concurrentie niet aan van het aardgas en van de centrale verwarming, die vanaf de jaren zestig belangrijk werd.
Tamara Becker
November-December 2010
