Nummer 2: Februari 2001

Keuken van 1870 in gevaar

Verdwijnt de laatste Amsterdamse ‘gaarkeuken’?

Een Amsterdams ‘instituut’ verkeert in levensgevaar: De Keuken van 1870, ook bekend als de ‘gaarkeuken’ in de Spuistraat. Het bestuur wil De Keuken sluiten en het pand verkopen, omdat de hoognodige renovatie zes ton kost en het restaurant jaarlijks ƒ 50.000 te kort komt. Om een inderhaast gevormd redingscomité nog een kansje te geven, stelde het bestuur 11 januari de sluiting uit van 1 februari tot 1 april. Als er dán geen zes ton bij elkaar is, gaat de zaak echt dicht...

Op dinsdag 13 september 1870 ging de Volks-Gaarkeuken open op het adres waar zij nog steeds te vinden is: Spuistraat 4, een voormalige paardenstal, rond 1915 vervangen door het huidige pand. Het initiatief kwam van de Maatschappij tot Nut van het Algemeen. Bedoeling was Amsterdamse ambachtlieden een goedkope en voedzame maaltijd te geven, zodat zij in conditie bleven voor hun zware werk. In het eerste jaar werden 126.088 maaltijden van een dubbeltje verstrekt. Al snel werden dan ook méér gaarkeukens opgericht, onder meer in de Utrechtsedwarsstraat en de Pijlsteeg. Alleen de gaarkeuken in de Spuistraat bestaat nu nog, al werd de oude naam, die te veel aan armenzorg deed denken, na 1945 veranderd in Restaurant V.G.K. De huidige naam dateert van het eeuwfeest in 1970. De meeste bezoekers zijn alleenstaanden, vooral mannen. Het dagmenu (drie gangen!) kost nu ƒ 22,50. Specialiteit is de degelijke Hollandse pot, maar er zijn ook steeds andere gerechten te krijgen, zoals scholfilet met rijst, macaroni met gehakt en (“als de r in de maand zit”) gebakken mosselen. De bediening is hartelijk en razendsnel. Sommige serveersters blijven tientallen jaren in dienst.

Na de onheilstijding werd een actiecomité gevormd (inmiddels omgezet in een stichting) en een aanbevelingscomité, met o.a. oud-politicus Hans van Mierlo, ‘majoor’ Alida Bosshardt van het Leger des Heils, Toon Woltman van de Kamer van Koophandel en Adriaan Grandia, directeur van Hôtel de l’Europe.